Metro số 3 Hà Nội vượt sông nào và cắt qua những nút giao lớn nào?

Trả lời trực tiếp. Hành lang metro số 3 dài 55,9 km, hồ sơ CAD ghi 55,91 km, vượt bốn dòng nước có tên trên bản đồ: sông Đáy tại cầu Phùng, sông Nhuệ tại Cầu Diễn, sông Tô Lịch tại nút Cầu Giấy, và dải nước Kim Ngưu ở khu Tứ Hiệp. Ngoài ra tuyến đi men hai mặt nước lớn là hồ Yên Sở và Đầm Lớn Yên Sở. Tuyến không chạm sông Hồng ở bất kỳ đoạn nào.

Về giao cắt hạ tầng, hành lang chạm hệ vành đai Hà Nội chín lần, cắt hai lần qua hành lang đường sắt quốc gia, cắt một lần qua cao tốc, cắt ba đường tỉnh và bám hai quốc lộ trên phần lớn chiều dài. Bài viết này đi qua từng điểm một, xếp theo thứ tự từ tây bắc xuống đông nam, và cho mỗi điểm một đánh giá độ khó kỹ thuật.

Trước khi vào chi tiết, xin nói rõ về dữ liệu. Tệp hướng tuyến được đơn vị lập bản đồ ghi chú là tài liệu tham khảo, không cấu thành hồ sơ pháp lý. Nó chứa tim tuyến, tên, mã, hướng, màu và chiều dài. Nó không chứa nhà ga, không phân định đoạn ngầm với đoạn trên cao, không có depot và không có chỉ giới. Do đó không có bất kỳ ký hiệu cầu, hầm hay công trình vượt sông nào trong dữ liệu. Mọi điểm vượt nước nêu ở đây là kết quả đối chiếu tim tuyến với ảnh vệ tinh, và mọi đánh giá độ khó là nhận định nghề nghiệp của người viết. Những nhãn mang chữ “Ga” trên ảnh là nhãn Google Maps của công trình đã tồn tại: nhà ga tuyến số 3 Nhổn – ga Hà Nội đang khai thác đoạn trên cao, ga Cát Linh của tuyến 2A Cát Linh – Hà Đông, và ga đường sắt quốc gia gồm Ga Hà Nội, Ga Phú Diễn, Ga Văn Điển.

Bản kê điểm vượt nước và giao cắt nặng của hành lang

Thứ tự	Đối tượng bị vượt hoặc cắt	Vị trí	Loại
1	Nhánh nước chưa có nhãn tên	Thanh Phần, Phúc Hòa	Nước, tuyến đi men chứ không cắt
2	Khúc sông rộng chưa có nhãn tên	Bắc Đại Đồng, Phụng Thượng	Nước, tuyến đi men
3	Nhánh nước bám đê phía bắc quốc lộ	Tam Hiệp, Phúc Thọ	Nước, áp sát hành lang
4	Sông Đáy	Cầu Phùng, ranh Phúc Thọ và Đan Phượng	Vượt sông, hạng mục nặng nhất
5	Vành đai 3.5	Lai Xá, Hoài Đức	Giao cắt vành đai
6	Đường tỉnh 70A và nút khác mức	Nhổn	Giao cắt đường tỉnh
7	Sông Nhuệ	Cầu Diễn	Vượt sông đô thị
8	Vành đai 3 và đường trên cao	Mai Dịch	Giao cắt vành đai phức tạp
9	Vành đai 2.5	Xuân Thủy	Giao cắt vành đai
10	Sông Tô Lịch và Vành đai 2	Nút Cầu Giấy	Vượt sông kèm giao cắt vành đai
11	Vành đai 1	Kim Mã	Giao cắt vành đai trong phố cũ
12	Hành lang đường sắt quốc gia	Khu Ga Hà Nội	Giao cắt đường sắt và đầu mối
13	Vành đai 1	Trần Khát Chân	Giao cắt vành đai
14	Vành đai 2	Minh Khai	Giao cắt vành đai
15	Vành đai 2.5	Tam Trinh	Giao cắt vành đai
16	Vành đai 3 và cao tốc	Nút Pháp Vân	Giao cắt vành đai và cao tốc
17	Hồ Yên Sở và Đầm Lớn	Yên Sở, Hoàng Mai	Đi men và cắt mặt nước lớn
18	Dải nước Kim Ngưu và đường gom cao tốc	Tứ Hiệp, Cổ Điển	Vượt nước và cắt đường gom
19	Quốc lộ 1A và đường sắt Bắc Nam	Nam Ga Văn Điển	Giao cắt quốc lộ và đường sắt
20	Sông Tô Lịch đoạn hạ lưu	Vĩnh Quỳnh, Ngọc Hồi	Nước, tuyến đi rất sát

Hai mươi mục trên chia thành ba nhóm rõ rệt. Nhóm nước chiếm bảy mục, nhóm vành đai chiếm chín mục, nhóm quốc lộ và đường sắt chiếm bốn mục. Điều đáng chú ý là các mục nặng nhất không rải đều mà dồn vào hai cụm: cụm Cầu Phùng ở km 17 tới 18, và cụm Hoàng Mai từ km 46 tới km 54. Phần giữa tuyến, dù đi qua lõi đô thị, lại có ít điểm vượt nước.

Nhánh nước Phúc Thọ: những đoạn nước ít được nhắc tới

Hai mươi cây số đầu của hành lang chạy trong vùng đồng bằng có mạng lưới kênh mương dày. Trên ảnh vệ tinh, nhiều nhánh nước rộng hiện rõ nhưng không mang nhãn tên. Điều đáng nói là ở đoạn này tim tuyến chủ yếu đi men chúng chứ không cắt qua, và đó là một lựa chọn hình học có chủ ý.

Ảnh 05 – Nhánh nước bắc Thanh Phần

Vạch cam bám đúng tim Quốc lộ 32, đi qua Bệnh viện Đa khoa Phúc Thọ ở bên bắc, Chợ làng Thanh Phần, Đình Làng Thành Phần và Trường Tiểu học Phúc Hòa. Bên nam là Nghĩa Trang Thôn Gia Hoà, Farm Nông Nghiệp Xanh, Công Ty May Hòa Phát và Hồ Câu Hoàng Việt. Nhánh nước rộng chạy uốn ở nửa trên khung, trên ảnh không có nhãn tên. Đường tỉnh 419 cắt qua quốc lộ ở nửa dưới khung, tạo giao cắt cấp thấp thứ hai của đoạn.

Về kỹ thuật, tình huống này là dễ nhất trong mọi tình huống có nước: dòng chảy nằm ngoài hành lang, không cần công trình vượt, chỉ cần bảo đảm thoát nước ngang khi làm nền đường hoặc móng trụ. Chi phí phát sinh gần như bằng không.

Ảnh 06 – Khúc sông rộng phía bắc Đại Đồng

Đây là đoạn thẳng dài nhất của cả tuyến, vạch cam duỗi liên tục hơn hai cây số. Trong khung có Chợ Cây Đại Đồng, Đường Minh Nghĩa cắt vuông góc, Nhà Văn Hoá Thôn Minh Nghĩa, Ao Tám Sào, Trại Giống Thủy sản, Nhà Máy Gốm XD Cẩm Thanh, rồi về phía đông là Chợ Phụng Thượng, Chùa Phụng Long và Trường mầm non Phụng Thượng. Khúc sông rộng uốn cong nằm hẳn ở nửa trên khung, không chạm hành lang.

Đọc kỹ hai khung ảnh 05 và 06 sẽ thấy một nguyên tắc thiết kế: tim tuyến bám quốc lộ, mà quốc lộ vốn đã được chọn tuyến từ hàng chục năm trước theo nguyên tắc tránh vùng trũng. Bám theo trục cũ, hành lang thừa hưởng luôn kết quả của phép chọn tuyến ấy. Đó là lý do phần tây của tuyến hầu như không có hạng mục vượt nước nào đáng kể cho tới cầu Phùng.

Ảnh 09 – Nhánh nước áp sát hành lang tại Tam Hiệp

Vạch cam lượn nhẹ qua thị tứ Tam Hiệp, đi phía nam Chợ Hiệp, Điện Máy Xanh Tam Hiệp, Trường Tiểu học Tam Hiệp A, Công Viên Đại Điền và Chùa Hòa Thôn. Bên bắc là Công ty cổ phần công nghiệp HMC VINA, Công Ty Cổ Phần Gạch Ngói Tuylen Tam Hiệp, Khu trải nghiệm Tre Village và Chùa Hưng Phúc. Một nhánh nước rộng chạy song song sát mép bắc quốc lộ, có tuyến đường đê bám theo. Đường tỉnh 421 cắt qua ở rìa đông.

Đây là tình huống trung gian, khó hơn hai khung trước. Khi dòng chảy ép sát hành lang, bề rộng đất còn lại để bố trí trụ cầu cạn hoặc nền đường bị bó, và có thể phải kè bờ. Mức khó vẫn thấp so với các hạng mục phía sau, nhưng cần được tính vào khối lượng.

Sông Đáy tại cầu Phùng: hạng mục vượt sông nặng nhất tuyến

Ở khoảng km 17 tới km 18, hành lang gặp trở ngại tự nhiên lớn nhất của cả tuyến. Sông Đáy chảy theo phương bắc nam, cắt vuông góc với hướng đi. Ngay cạnh điểm vượt là một công trình đầu mối thuỷ lợi cấp quốc gia.

Ảnh 10 – Tiếp cận cầu Phùng và cụm Đập Đáy

Trong khung này, tim tuyến chạy tách khỏi Quốc lộ 32 một đoạn, nằm phía nam trục đường, rồi mới nhập lại để cùng vượt sông. Xung quanh là Cầu Phùng, Bia 86 Cầu Phùng, Quán Yên Dục, Nhung Tea, Trà đá nghỉ trưa, Nhà Văn Hóa Thôn Bãi Thụy, Nhà thờ Thụy Ứng, Trường THCS Đồng Tháp và Trường Mầm non xã Đồng Tháp. Công trình Đập Đáy, trên bản đồ ghi Đập Đồng Tháp, nằm ngay phía nam. Trục Quốc lộ 32 cũ chạy song song và mang nhãn Đ. Quốc Lộ 32 Cũ.

Chi tiết tim tuyến tách trục rồi nhập lại rất đáng chú ý. Nó cho thấy người vẽ hướng tuyến đã cố tránh khu dân cư bám mặt đường ở phía đông Tam Hiệp, chấp nhận thêm một đoạn cong để giảm khối lượng giải phóng mặt bằng. Đổi lại, điểm nhập trục ngay trước cầu tạo ra một khúc cong bán kính không lớn, thứ sẽ phải chỉnh lại ở bước thiết kế kỹ thuật.

Ảnh 11 – Vượt sông Đáy và vào thị trấn Phùng

Khung này cho thấy toàn cảnh điểm vượt. Dòng River Đáy chảy từ bắc xuống nam, cắt ngang trục quốc lộ. Vạch cam bám sát cầu Phùng để qua sông, sau đó bẻ xuống nam thành khúc chữ S mềm, đi phía nam cụm Tượng Đài Phụ Nữ Ba Đảm Đang, UBND Huyện Đan Phượng, Đài tưởng niệm liệt sĩ huyện Đan Phượng, Bệnh viện Đa khoa Đan Phượng, Trường THCS Đan Phượng, Trường THCS Lương Thế Vinh và Trung tâm GDNN-GDTX Đan Phượng. Chợ Phùng nằm sát bắc. Đập Đáy hiện rõ ở góc tây nam khung với tuyến đê kèm theo.

Vì sao đây là hạng mục nặng nhất tuyến. Ba lý do chồng lên nhau. Thứ nhất, sông Đáy là trục thoát lũ, nên mọi công trình vượt phải bảo đảm tĩnh không và khẩu độ thoát lũ theo quy định, tức nhịp cầu phải dài và trụ phải ít. Thứ hai, hành lang bảo vệ công trình đầu mối Đập Đáy nằm ngay phía nam, thu hẹp dải đất được phép đặt trụ. Thứ ba, hai bờ đều có đê và đường đê, nên còn phải xử lý giao cắt với hành lang bảo vệ đê. Người viết đánh giá tim tuyến thực tế nhiều khả năng phải dịch so với bản đồ tham khảo tại chính điểm này, và đây là hạng mục quyết định tiến độ của toàn bộ đoạn phía tây.

Sông Nhuệ tại Cầu Diễn: một điểm vượt nhỏ nhưng chật

Ảnh 17 – Vượt sông Nhuệ giữa lòng đô thị

Vạch cam băng qua dòng nước mang nhãn Nhue River ngay tại Cầu Diễn, đi cạnh Nhà Ga Metro Phú Diễn và Nhà Ga Metro Minh Khai của tuyến đang khai thác. Hai bên hành lang là UBND quận Bắc Từ Liêm, Trường Cao đẳng Y Dược Tuệ Tĩnh Hà Nội, Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, Trường Cao đẳng Quốc tế Hà Nội, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường, Bệnh viện Đại Học Phenikaa cổng Kiều Mai, Nhà Máy Nhôm Việt Pháp và Siêu thị T-Mart Cầu Diễn. Nhãn Ga Phú Diễn của đường sắt quốc gia hiện ở góc đông bắc.

So với sông Đáy, sông Nhuệ hẹp hơn nhiều, khẩu độ vượt chỉ vài chục mét. Nhưng bài toán ở đây khác hẳn về bản chất: khó không phải ở chỗ vượt nước, mà ở chỗ hai bờ đã kín công trình và mặt cắt đường tại nút Cầu Diễn rất chật. Nếu đoạn này đi trên cao thì phải xen giữa hạ tầng đường sắt đô thị đang vận hành, nếu đi ngầm thì phải xử lý mực nước ngầm cao ngay cạnh dòng sông. Đây là đánh giá dựa trên mật độ xây dựng và bề rộng hành lang đọc từ ảnh, dữ liệu không phân định kết cấu.

Sông Tô Lịch: dòng nước hành lang chạm hai lần

Tô Lịch là dòng nước duy nhất mà tuyến gặp ở cả hai phía của trung tâm. Lần thứ nhất tại nút Cầu Giấy, khoảng km 36, khi sông chảy theo trục Vành đai 2. Lần thứ hai ở vùng Vĩnh Quỳnh và Ngọc Hồi, khoảng km 53 tới km 55, khi sông đã ra tới hạ lưu Thanh Trì. Đáng chú ý, dải đất này nằm trong vùng ảnh hưởng của đại đô thị Vinhomes Global Sportia quy mô hơn 9.000 ha đang được quy hoạch ở cửa ngõ phía Nam Hà Nội.

Ảnh 20 – Vượt Tô Lịch tại nút Cầu Giấy

Vạch cam bẻ mạnh xuống nam từ trục Xuân Thủy, đi ngang Nhà Ga Cầu Giấy, cắt dòng Tô Lịch cùng trục mang nhãn Vành Đai 2, rồi chuyển sang phương đông theo phố Kim Mã mang nhãn Vành Đai 1. Xung quanh có Trường Đại Học Giao Thông Vận Tải, Đại Sứ Quán Liên Bang Nga, Bệnh viện Giao Thông Vận Tải, Trung tâm Quốc tế Bệnh viện Nhi, Đài Truyền hình Việt Nam, Vườn Thú Hà Nội với Đảo Khỉ, Khách sạn Hà Nội Daewoo, Lotte Hotel Hanoi và cầu vượt Nguyễn Chí Thanh.

Đây là điểm dồn nén nhất về ràng buộc kỹ thuật trên cả tuyến. Trong bán kính một cây số có mặt nước, một trục vành đai với cầu vượt, một trục vành đai thứ hai, một nhà ga đường sắt đô thị đang vận hành, và mật độ công trình cao tầng lớn. Người viết đánh giá đây là đoạn mà mọi phương án tuyến đều dẫn tới cùng một kết luận về kết cấu, và cũng là đoạn có chi phí trên mỗi kilômét cao nhất.

Ảnh 29 – Tô Lịch hạ lưu tại Vĩnh Quỳnh

Vạch cam đi từ Cổ Điển xuống, cắt trục Quốc lộ 1A cùng hành lang đường sắt Bắc Nam, rồi bẻ xuống nam men đường Vĩnh Quỳnh. Dòng nước mang nhãn Tô Lịch River chảy song song phía tây, giữa Chùa Linh Thông và khu Vĩnh Quỳnh. Trong khung còn có Ga Văn Điển, Chợ Tứ Hiệp, IEC Tứ Hiệp, Trường THCS Chu Văn An, Tecco Garden, Chùa Việt Yên, Chợ Quỳnh Đô, Trường Cao Đẳng Cơ Điện Hà Nội cơ sở 2 và Viện Điều tra Quy hoạch rừng. Trục cao tốc mang nhãn CT01 chạy dọc rìa đông.

Ở tỷ lệ ảnh này, tim tuyến và dòng sông đi rất sát nhau trong khoảng hai cây số cuối, và nhiều khả năng có một điểm cắt trong đoạn từ km 53 tới km 55. Người viết không xác định được chính xác vị trí cắt từ ảnh, nên chỉ ghi nhận đây là một điểm cần khảo sát chứ không khẳng định. Về độ khó, đoạn hạ lưu Tô Lịch có khẩu độ nhỏ và hai bờ còn nhiều đất trống, nên hạng mục vượt ở đây thuộc loại nhẹ.

Sông Kim Ngưu: đi dọc ở nội đô, cắt ngang ở ngoại ô

Kim Ngưu là trường hợp thú vị nhất trong nhóm nước. Ở đoạn Hai Bà Trưng, hành lang đi dọc theo nó suốt vài cây số. Ở đoạn Tứ Hiệp, hành lang cắt ngang nó. Hai quan hệ hình học khác nhau kéo theo hai bài toán kỹ thuật khác nhau.

Ảnh 24 – Đi dọc trục Lò Đúc và Kim Ngưu

Vạch cam đổ thẳng xuống nam theo trục Lò Đúc, cắt trục mang nhãn Vành Đai 1 ở đoạn Trần Khát Chân rồi cắt trục mang nhãn Vành Đai 2 tại phố Minh Khai. Vinhomes Times City cùng VinKE & Thủy cung Times City nằm sát bên đông. Trong khung có Đại Học Bách Khoa Hà Nội, Bệnh viện Bạch Mai, Đại học Kinh tế Quốc dân, Tập thể Viện Quân y 108, Cảng Hà Nội, cầu Vĩnh Tuy, Vincom Center Bà Triệu, Công viên Thống Nhất và bãi bồi vườn nhãn sông Hồng ở phía đông.

Đi dọc một dòng nước đã bị kênh hoá trong lòng phố tạo ra bài toán riêng: nền đất hai bên yếu do gần nước, hệ thống cống ngầm dày đặc, và mặt cắt đường bị bó bởi chính dòng nước. Thi công dưới một trục đã quá tải như Kim Ngưu là bài toán tổ chức giao thông nặng, độc lập với chuyện có phải làm cầu vượt sông hay không.

Ảnh 28 – Cắt ngang dải nước Kim Ngưu tại Tứ Hiệp

Vạch cam rời phương nam, chuyển sang tây nam, cắt qua dải nước mang nhãn Kim Ngưu và tuyến Đường Gom Cao tốc rồi đi vào vùng dân cư Cổ Điển. Bên tây là Toà Rosa CT12 và CT11 Gardenia thuộc Hồng Hà Eco City, Bệnh Viện Nội Tiết Trung ương, Trường THCS Tứ Hiệp, Chợ Tứ Hiệp, IEC Tứ Hiệp, Siêu Thị Đức Minh, Sân bóng Cổ Điển A và SUMcoffee. Bên đông là Nhà thờ giáo xứ Đồng Trì, Nhà Văn Hoá Thôn Đồng Trì, Cà Phê Bờ Đê Tứ Hiệp và chuỗi đầm nuôi ven Đê Hữu Hồng.

Ở đây bài toán ngược lại: khẩu độ vượt nhỏ, dễ xử lý, nhưng nền đất là đất bãi và đầm nuôi, sức chịu tải thấp. Thêm vào đó, hành lang bảo vệ đê Hữu Hồng chạy ngay phía đông. Người viết xếp mục này ở mức khó trung bình, chủ yếu do điều kiện địa chất chứ không do khẩu độ.

Hồ Yên Sở và Đầm Lớn: mặt nước rộng nhất hành lang

Ảnh 27 – Uốn theo mép Đầm Lớn, song song đê Hữu Hồng

Vạch cam đi giữa mảng nước Đầm Lớn, ngang Trạm bơm Yên Sở, giữ khoảng cách khá đều với tuyến Đê Hữu Hồng ở phía đông. Bên kia đê là xã Yên Mỹ với Yen My Primary School, Trạm Y tế Xã Yên Mỹ, Nhà văn hoá thôn 1 và nhãn Điểm cực đông nam Hà Nội. Phía tây khung là Bệnh Viện Nội Tiết Trung ương, Bệnh Viện Thăng Long, Bệnh Viện Đa Khoa Thanh Trì, Ga Văn Điển, Chùa Ngâu và khu Tựu Liệt.

Đây là đoạn có bài toán địa kỹ thuật nặng nhất ở nửa đông nam. Nền đất yếu, mực nước ngầm cao, ràng buộc về hành lang thoát lũ và hành lang bảo vệ đê. Đặt trụ trên nền bùn của một hồ điều hoà đòi hỏi móng sâu và biện pháp thi công đặc thù. Bù lại, khối lượng giải phóng mặt bằng ở đây gần như bằng không vì bên dưới là mặt nước và đất công. Trong bài toán tổng thể, đoạn này đắt về xây lắp nhưng rẻ về đền bù, ngược hẳn với đoạn phố cũ.

Nút Pháp Vân: vành đai và cao tốc cùng một chỗ

Ảnh 26 – Cắt Vành đai 3 lần thứ hai

Vạch cam len giữa Hồ Yên Sở và khu Yên Duyên, đi ngang MM Mega Market Hoàng Mai rồi cắt trục trên cao mang nhãn CT37 ở phía đông nút Pháp Vân. Trong khung có Công viên Yên Sở, Phim trường Santorini Park, Dog Park Yên Sở, Noble Horse Society, Gamuda Gardens, Red River Gamuda, Khu đô thị Yên Duyên, Bến xe Giáp Bát, Hồ Linh Đàm và Khu đô thị Đại Kim. Cụm nhánh nối của nút Pháp Vân hiện rõ ở nửa tây khung.

Về độ khó, nút này ngang ngửa nút Mai Dịch. Phải xử lý tĩnh không dưới cầu cạn hiện hữu, tránh móng trụ đã có, và duy trì giao thông trên một trục cửa ngõ phía nam Thủ đô trong suốt thời gian thi công. Điểm thuận lợi duy nhất là quanh nút vẫn còn khoảng trống chưa xây dựng, đủ để bố trí công trường mà không phải chiếm lòng đường.

Nút Vành đai 3.5 tại Lai Xá và nút Mai Dịch

Ảnh 15 – Giao cắt Vành đai 3.5

Vạch cam cắt trục Vành Đai 3.5 tại Lai Xá, và đúng chỗ giao có nhãn hình chữ nhật ghi M3 gắn trên tim tuyến. Xung quanh là Chung Cư THT New City, Hinode Royal Park – Kim Chung Di Trạch cùng hồ trung tâm và Đại Lộ Bình Minh, Sân bóng Lai Xá, Sân cầu lông TTBC Lai Xá, Hanoi Training Center – Toyota Motor Vietnam 1, Đại Nam Auto Service, Làng hoa Tây tựu và Nghĩa Trang Tây Tựu.

Độ khó ở đây thấp hơn hẳn hai nút vành đai phía trong. Lý do là Vành đai 3.5 tại đoạn này còn đang hình thành, chưa có công trình trên cao, hai bên còn nhiều đất trống. Với một dự án đường sắt đô thị, giao cắt với một trục còn đang xây dựng là kịch bản dễ chịu nhất vì có thể phối hợp thiết kế ngay từ đầu thay vì phải len vào công trình đã có.

Ảnh 18 – Giao cắt Vành đai 3 tại Mai Dịch

Hành lang đi dọc đường Hồ Tùng Mậu và cắt trục Phạm Văn Đồng mang nhãn CT37 tại Mai Dịch. Trong khung có Goldmark City, HD Mon City, Vinhomes Gardenia Hà Nội, Trường THCS – THPT Newton, Siêu thị Thành Đô, Nghĩa trang Mai Dịch, Học viện Tư pháp, Trường Cao Đẳng Cơ Điện Hà Nội, Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội, Học viện Múa Việt Nam và Trống Đồng Palace Hoàng Quốc Việt. Nhà Ga Metro Lê Đức Thọ và Indochina Plaza Hanoi nằm ngay cạnh tim tuyến.

Đây là điểm mà ba tầng hạ tầng chồng lên nhau: mặt đất là nút giao Mai Dịch, tầng trên là cầu cạn Vành đai 3, và dọc trục là hạ tầng đường sắt đô thị đang vận hành. Bất kỳ công trình mới nào ở đây đều phải luồn qua khe hở giữa ba tầng đó. Người viết xếp mục này ở mức khó cao nhất trong nhóm giao cắt đường bộ.

Giao cắt đường sắt quốc gia tại Ga Hà Nội

Ảnh 22 – Cắt ngang bãi ga Hà Nội

Vạch cam đi phía nam Văn Miếu – Quốc Tử Giám, qua Gò Kim Châu, Bệnh viện Đa khoa Hồng Hà và Bệnh viện Đa khoa Tràng An, rồi cắt ngang bãi ga của Ga Hà Nội để nhập phố Trần Hưng Đạo. Trong khung có Hoàng Thành Thăng Long, Cột cờ Hà Nội, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Nhà Thờ Lớn Hà Nội, Bệnh viện Việt Đức, Di tích Nhà tù Hỏa Lò, Chùa Quán Sứ, Melia Hanoi, Sân vận động Hàng Đẫy và nhãn ga Cát Linh của tuyến 2A ở nửa tây khung.

Ba lớp ràng buộc cùng lúc. Lớp thứ nhất là hạ tầng đường sắt quốc gia đang khai thác, không thể gián đoạn. Lớp thứ hai là mật độ di sản trong bán kính năm trăm mét, gồm Văn Miếu, Hoàng Thành, Nhà tù Hỏa Lò, Chùa Quán Sứ, đặt ra yêu cầu khắt khe về rung chấn và lún khi thi công. Lớp thứ ba là mặt cắt phố hẹp cùng hệ hạ tầng ngầm đã tồn tại cả trăm năm. Theo đánh giá đọc từ ảnh, đoạn này gần như bắt buộc phải xử lý bằng phương án ngầm, và đó là loại công trình có chi phí trên mỗi kilômét cao nhất trên toàn hành lang.

Vì sao hành lang dừng lại trước sông Hồng

Một câu hỏi hay gặp: tuyến đi xuống Hoàng Mai rồi Thanh Trì, sát ngay bờ hữu sông Hồng, vậy tại sao không vượt sông sang bờ tả để nối Gia Lâm hay Văn Giang. Ảnh vệ tinh cho ba manh mối. Theo trục kết nối về phía đông, khu đô thị Forestia Park tại Phố Nối, Hưng Yên cũng là một điểm nhấn mới của Vùng Thủ đô.

Thứ nhất, ở đoạn gần sông Hồng nhất tại khu Lò Đúc và Times City, hành lang cách bờ hữu chừng một cây số rưỡi rồi bẻ hẳn xuống nam. Cầu Vĩnh Tuy hiện rõ trên ảnh 24 nhưng nằm ngoài hành lang. Việc chọn bẻ xuống nam thay vì đi tiếp sang đông là quyết định hình học chủ động, không phải do vướng địa hình.

Thứ hai, ở đoạn cuối tại Yên Sở và Tứ Hiệp, tuyến chạy song song với đê Hữu Hồng suốt vài cây số nhưng luôn giữ khoảng cách và không lần nào cắt qua đê. Bên kia đê là vùng bãi và các xã Yên Mỹ, Đồng Trì, nơi mật độ dân cư thấp và có nhãn Điểm cực đông nam Hà Nội.

Thứ ba, chiều rộng mặt nước sông Hồng tại đoạn này là lớn nhất trong khu vực Hà Nội. Một công trình vượt sông ở đây sẽ vượt xa mọi hạng mục hiện có trên tuyến về chi phí và độ khó. Với mật độ dân cư bờ tả như hiện tại, phép so sánh lợi ích và chi phí khó ủng hộ phương án vượt sông. Đây là suy luận của người viết dựa trên hiện trạng đọc từ ảnh, không phải lý do được nêu trong hồ sơ.

Thang điểm độ khó kỹ thuật

Bảng dưới đây cho điểm từ 1 tới 5 theo bốn tiêu chí, trong đó 5 là khó nhất. Toàn bộ điểm số là đánh giá nghề nghiệp của người viết dựa trên ảnh vệ tinh, không phải kết quả khảo sát.

Điểm vượt hoặc nút giao	Khẩu độ và quy mô	Điều kiện nền	Ràng buộc pháp lý và hành lang	Khó khăn thi công trong đô thị	Tổng
Sông Đáy tại cầu Phùng	5	4	5	2	16
Ga Hà Nội và khu phố cũ	2	3	5	5	15
Nút Mai Dịch, Vành đai 3	3	2	4	5	14
Nút Cầu Giấy, Tô Lịch và Vành đai 2	3	3	3	5	14
Hồ Yên Sở và Đầm Lớn	4	5	4	1	14
Nút Pháp Vân, Vành đai 3 và cao tốc	3	3	4	4	14
Quốc lộ 1A và đường sắt Bắc Nam, Văn Điển	2	3	4	3	12
Trục Lò Đúc và Kim Ngưu	1	4	2	5	12
Sông Nhuệ tại Cầu Diễn	2	3	2	4	11
Dải nước Kim Ngưu tại Tứ Hiệp	2	4	3	2	11
Vành đai 2 tại Minh Khai	2	2	2	4	10
Vành đai 2.5 tại Xuân Thủy	2	2	2	4	10
Vành đai 3.5 tại Lai Xá	2	2	2	1	7
Đường tỉnh 70A tại Nhổn	2	2	1	2	7
Nhánh nước Phúc Thọ	1	2	1	1	5

Hai điểm dẫn đầu bảng nằm ở hai đầu quang phổ. Sông Đáy khó vì lý do tự nhiên và pháp lý, giữa đồng trống. Ga Hà Nội khó vì lý do đô thị và di sản, giữa lòng phố. Chúng đòi hỏi hai loại giải pháp hoàn toàn khác nhau và hai loại nhà thầu khác nhau. Trong thực tiễn đầu tư đường sắt đô thị, đây chính là kiểu phân bố khiến một dự án dài phải chia thành nhiều gói thầu độc lập.

Ba hệ quả cho tiến độ và chi phí

Hệ quả thứ nhất, đường găng nằm ở hai cụm chứ không rải đều. Cụm Cầu Phùng ở km 17 tới 18 và cụm nội đô từ Cầu Giấy tới Minh Khai gom gần hết độ khó của tuyến. Nếu một ngày dự án được triển khai theo đoạn, hai cụm này sẽ quyết định thời điểm thông tuyến toàn phần, còn các đoạn ngoại vi có thể xong sớm hơn nhiều.

Hệ quả thứ hai, chi phí đền bù và chi phí xây lắp biến thiên ngược chiều nhau. Ở đoạn đầm Yên Sở, xây lắp đắt nhưng đền bù gần bằng không. Ở đoạn Lò Đúc và Trần Hưng Đạo, xây lắp đã đắt mà đền bù còn đắt hơn. Ở đoạn Phúc Thọ, cả hai đều rẻ. Người đọc quan tâm bất động sản nên nhớ quy luật này khi phán đoán thứ tự triển khai: các đoạn có tổng chi phí thấp và hiệu quả khai thác rõ thường được làm trước.

Hệ quả thứ ba, mỗi điểm vượt nước là một chuỗi thủ tục riêng. Thoả thuận thoát lũ, thoả thuận hành lang bảo vệ đê, khảo sát địa chất bổ sung, đôi khi cả thoả thuận với đơn vị quản lý công trình thuỷ lợi. Trên thực tế, những thủ tục này hay kéo dài hơn phần thi công. Với hành lang metro số 3, riêng cụm Đập Đáy và cụm đê Hữu Hồng đã đủ tạo ra hai chuỗi thủ tục độc lập.

Câu hỏi thường gặp

Tuyến metro số 3 Hà Nội vượt qua những con sông nào?

Đọc từ ba mươi khung ảnh vệ tinh, hành lang vượt sông Đáy tại cầu Phùng, vượt sông Nhuệ tại Cầu Diễn, vượt sông Tô Lịch tại nút Cầu Giấy, cắt qua dải nước Kim Ngưu ở khu vực Tứ Hiệp và đi men mặt nước hồ Yên Sở cùng Đầm Lớn. Tuyến không chạm sông Hồng ở bất kỳ đoạn nào.

Điểm vượt sông khó nhất trên tuyến metro số 3 nằm ở đâu?

Theo đánh giá của người viết, đó là điểm vượt sông Đáy tại cầu Phùng, ranh giới Phúc Thọ và Đan Phượng. Nơi đây có hai ràng buộc chồng lên nhau: tĩnh không thoát lũ của sông Đáy và hành lang bảo vệ công trình đầu mối Đập Đáy nằm ngay phía nam cầu.

Tuyến metro số 3 Hà Nội có vượt sông Hồng không?

Không. Ở đoạn gần sông Hồng nhất, tại khu vực Lò Đúc và Times City, hành lang cách bờ hữu khoảng một cây số rưỡi rồi bẻ xuống nam. Ở đoạn cuối, tuyến chạy song song với đê Hữu Hồng qua vùng bãi Yên Mỹ nhưng luôn giữ khoảng cách và không bao giờ cắt qua mặt nước sông Hồng.

Nút giao nào là nút phức tạp nhất trên hành lang metro số 3?

Nút Mai Dịch và nút Pháp Vân là hai nút phức tạp nhất vì cả hai đều là giao cắt với Vành đai 3 ở dạng có đường trên cao và nút khác mức nhiều tầng. Một công trình đường sắt đô thị đi qua đó phải xử lý đồng thời tĩnh không dưới cầu, móng trụ hiện hữu và tổ chức giao thông trong thi công.

Tuyến metro số 3 cắt qua đường sắt quốc gia ở những chỗ nào?

Có hai vị trí rõ nhất. Thứ nhất là khu Ga Hà Nội trên trục Trần Hưng Đạo, nơi hành lang cắt ngang bãi ga. Thứ hai là đoạn phía nam Ga Văn Điển, nơi tuyến cắt đồng thời Quốc lộ 1A và hành lang đường sắt Bắc Nam. Ngoài ra Ga Phú Diễn nằm cách hành lang chừng một cây số ở khu Cầu Diễn.

Đoạn nào của tuyến metro số 3 có nền đất yếu nhất?

Đoạn từ hồ Yên Sở qua Đầm Lớn xuống vùng bãi Tứ Hiệp là đoạn có tỷ lệ mặt nước lớn nhất tuyến. Ở đây nền đất yếu, mực nước ngầm cao và có thêm ràng buộc về hành lang thoát lũ cùng hành lang bảo vệ đê Hữu Hồng. Đổi lại, khối lượng giải phóng mặt bằng gần như bằng không.

Hành lang metro số 3 cắt bao nhiêu vành đai của Hà Nội?

Đếm trên ảnh, tuyến chạm Vành đai 3.5 một lần tại Lai Xá, Vành đai 3 hai lần tại Mai Dịch và Pháp Vân, Vành đai 2.5 hai lần tại Xuân Thủy và Tam Trinh, Vành đai 2 hai lần tại Cầu Giấy và Minh Khai, Vành đai 1 hai lần tại Kim Mã và Trần Khát Chân. Tổng cộng chín lần chạm hệ vành đai.

Vì sao các điểm vượt nước lại ảnh hưởng tới tiến độ dự án đường sắt đô thị?

Vì mỗi điểm vượt nước kéo theo một chuỗi thủ tục riêng gồm thoả thuận thoát lũ, thoả thuận hành lang bảo vệ đê, khảo sát địa chất bổ sung và thường là một gói thầu độc lập. Trên thực tế, những hạng mục này hay trở thành đường găng của cả đoạn tuyến chứ không phải phần cầu cạn hay hầm thông thường.

Trong bức tranh quy hoạch Vùng Thủ đô, các dự án đô thị như Forestia Lake là những cái tên đáng theo dõi dọc các hành lang hạ tầng lớn.

Tổng kết

Hành lang metro số 3 dài 55,9 km theo bản đồ và 55,91 km theo hồ sơ CAD gặp bốn dòng nước có tên, hai mặt nước lớn, chín lần chạm hệ vành đai, hai lần cắt đường sắt quốc gia và một lần cắt cao tốc. Hạng mục nặng nhất là điểm vượt sông Đáy tại cầu Phùng, nơi tĩnh không thoát lũ và hành lang bảo vệ Đập Đáy cùng ràng buộc vị trí trụ. Hạng mục phức tạp nhất về đô thị là đoạn cắt qua khu Ga Hà Nội, nơi hạ tầng đường sắt đang khai thác, mật độ di sản và mặt cắt phố hẹp cùng bó chặt phương án.

Điều đáng ghi nhớ nhất khi đọc bảng thang điểm là độ khó không phân bố đều. Nó dồn vào hai cụm cách nhau hơn hai mươi cây số, mỗi cụm đòi hỏi một loại giải pháp riêng. Phần còn lại của tuyến, chiếm hơn hai phần ba chiều dài, có điều kiện kỹ thuật khá thuận, đặc biệt là đoạn ngoại vi từ Sơn Tây tới Đan Phượng, nơi hành lang bám một quốc lộ đã được chọn tuyến từ lâu và do đó thừa hưởng luôn ưu điểm địa hình của trục cũ.

Sau cùng, cần nhắc lại rằng dữ liệu nguồn không chứa ký hiệu cầu, hầm hay bất kỳ công trình vượt nào. Toàn bộ nội dung bài viết là kết quả đối chiếu tim tuyến với ảnh vệ tinh cùng đánh giá nghề nghiệp của người viết. Con số, thứ hạng và thang điểm trong bài phục vụ mục đích tham khảo, không thay thế cho hồ sơ khảo sát và thiết kế.

Ghi chú quan trọng